مدیتیشن درصوفیگری
این مطلب در مورد صوفیگری و روشهای مدیتیشن در آن میباشد.
مدیتیشن در صوفیگریصوفیگری جنبه عرفان و قلب تپنده اسلام است.عرفان سیمای باطنی و اسرار آمیزی است که شدیداَ بر آن ارج نهاده شده و قسمتی والا در تعالیم اسلامی است. ما بار دیگر در اینجا مراسم باطنی و محرمانه را در داخل یک آداب و رسوم مردم پسند مشاهده میکنیم. صوفیگری بهیچوجه جدا و یا خارج از بدنه اصلی اسلام نمیباشد. صوفیگری راه رسیدن به حقیقت یا حقیقت درونی را دنبال میکند، نه شریعت را که آنرا پوسته و قوانین خارجی میداند.ولی با این وجود این دو قسمت شدیداَ بهم پیوسته اند.عرفان قلبی زنده و فعال در کالبد اسلام است. از این طریق تعالیم پیامبر اسلام بهتر قابل درک هستند.در عربی لغت صوفیگری از ریشه صوف مشتق میگردد که اشاره به رشته هایی از پشم تنیده دارد که در گذشته از آن خرقه دراویش تهیه میشد و این سنت هنوز هم رعایت میشود. مشی صوفیان از 3 قسمت تشکیل میشود: تعالیم، مراسم اهلیت یا عضویت و روشهای عملی روحانی که در مجموع روش جامعی برای زندگی کردن در اختیار میگذارد. تعالیم صوفیه بسیار گسترده است وبرای تمام سوالاتی که در زمینه خلقت و آفرینش انسان به ذهن میرسد،جواب قانع کننده ای در اختیار دارد. این تعالیم شامل توصیف طبیعت الهی، طبیعت آدم و طبیعت حقیقت و واقعیت میگردد.(مراجعه به کتاب گلشن راز از شبستری و کتاب صوفیگری زنده تالیف استاد سید حسین نصر) در این زمینه ها در کتب صوفیه مطالب مفصلی وجود دارد که با نوعی جهان شناسی ویژه بیان گردیده اند که در آن روانشناسی یا علم النفسی عمیق، با فلسفه ای جامع و سیستمی گسترده از باورهای متافیزیکی دیده میشوند. صوفیگری باعث ایجاد و گسترش بسیاری از انواع هنرها در اسلام گردید که موسیقی، شعر، خطاطی و معماری را شامل میشود.صوفیان در گسترش تعلیم و تربیت موثر بوده و در زمینه احیا و ترقی علوم هم اثر داشته اند.در تمام تاریخ اسلام و در ایجاد و گسترش بسیاری از دودمانهای سلطنتی و اشکال حکومتی این گروه نقشی چشمگیر و اعجاب انگیز داشته اند.اساس و پایه معتقدات صوفیه اشاره و تاکید بر وحدانیت خداوند دارد. در تمام عبادات و مراسم آنان به این حقیقت مکرراَ اشاره میشود. طرفداران این عقیده مایلند این وحدت را در درون خود احساس کنند تا جزیی از آگاهی آنان شود.تمام مراسم و تشریفات به این خاطر است.به بین فقط یکی،بگو فقط یکی،بدان فقط یکیدر این ریشه و شاخه های ایمان خلاصه شده است.راهی که به انسان داده شده، این است که گام زنان به طرف مرجع و حقیقت آسمانی که از آن نشات گرفته است مراجعت کند. این جستجو و طلبی است که در تمام مراسم آثار آن به چشم میخورد. هدف در سیروسلوک صوفیانه فنا شدن است تا در جوار رحمت حق به بقا برسند.صوفیان شدیداَ به دنبال این هستند که از تشتت و تفرقه، به سوی وحدت گام بردارند و از انسان ناکامل، به انسان کامل تبدیل شوند. برای اینکار باید به تدریج خود را از تارو پود جهالت و اوهام رها سازند. این راهی برای تولد مجدد و نوزایی روحانی است.صوفیان بر عکس بسیاری از فرقه های باطنی و روحانی هنوز مراسم موقع تولد و مراسم اهلیت خود را انجام داده و به آن نهایت اهمیت را میدهند.مثال صوفیه نمایندگان یا خلیفه هایی از تبار پیغمبر معظم بوده و از این سو به الوهیت مرتبط میگردند.موقعی که مریدی بر دست شیخ بوسه می زند، گویی به یدالله بوسه میزند.ورود به مجمع و حلقه صوفیان تنها از طریق مراسم اهلیت امکان پذیر است، همانطوریکه ورود به این جهان تنها از طریق رحم مادر ممکن میگردد، در مراسم اهلیت مرید با زندگی گذشته خود وداع کرده و بنوعی به مرگ زندگی گذشته و تمام ارزشهای موجود در آن رضایت داده و در یک زندگی و حیات مجدد الگوهای جدیدی را میپذیرد.در این جلسه بذر ایمان و رفتارهای مبتنی بر اطاعت محض و مطلق از فرامین شیخ در دل تازه وارد کاسته میشود و در عوض او را نسبت به رحمت واسعه الهی امیدوار میسازند. در پایان مراسم اهلیت پیوند محکم و مستمری بین مرید و مراد ایجاد میگردد که معمولا برای تمام عمر مستدام باقی میماند. در یک رابطه پر قدرت استاد و شاگردی، مرید تمام اراده و اختیار خود را در کف مراد میگذارد و کلیه اوامر و دستورات او را بدون بحث میپذیرد. بیشتر مشایخ صوفیه در سلسله نسبی ، خود را به حضرت محمد(ص) یا یکی از مفدسان صدر اسلام نسبت میدهند و از این طریق مریدان از طریق یک سلسله مراتب که اکثرا از طریق اولاد آن بزرگوار است، خود را به منبع وحی متصل احساس میکنند.هدف از اجرای مراسم ایجاد تحول در مریدان است. به این ترتیب بذرهایی که در جریان مراسم اهلیت کاشته شده، رشد میکنند و به گلهای پر طراوتی تبدیل میشوند. به صورتی دیگر هدف این مراسم رها شدن یا آزاد گردیدن است که به کمک ذکر و فکر صورت میگیرد.ذکر عبارت است از یادآوری خداوند، که از طریق تکرار اسما الله صورت میگیرد. به این ترتیب یک عبادت درونی مستمری شکل میگیرد. ذکر میتواند به صورت خفی یا جلی صورت بگیرد، این عبادت میتواند به صورت فردی یا جمعی انجام شود. افراد پس از اینکار به نوعی آگاهی میرسند.تکرار اسما آسمانی طبیعت آسمانی انسان را آشکار میکند. ذکر باید با نهایت تمرکز و مجذوب شدن کامل ذهنی،جسمی و روحی صورت بگیرد. مضمون این ذکر درخواست و یا طرح نیازی نیست بلکه مانند مانترا نتهای عبادت و بیاد خدا بودن و وحدانیت او را بیان و ستایش کردن است. صدایی که از دهان مریدها خارج میشود، طنین و پژواک بسیار پر شکوهی را به وجود می آورد و همنوایی و هماهنگی اذکار در فضای خانقاهها نوعی انعکاس پر ابهت روحانی و آسمانی ایجاد میکند که افراد خود را در فضایی خارج از عالم حقیر خاکی احساس مینمایند.قسمت تکمیلی ذکر عبارت ازفکر کردن است که همان مدیتیشن است. مدیتیشن برای توجیه کردن مرید و بیدار کردن قدرتهای روحی او به کار گرفته میشود.مدیتیشن صوفیه انواع متعدد دارد و در آنها از کلیه روشهای موجود در جهان از جمله تمرکز، مجذوبیت کامل و درک حقایق استفاده میشود. مشایخ صوفیه با توجه به زمینه و استعداد افراد، روشهای خاصی از مدیتیشن را به آنها می آموزند. ممکن است در هر یک از فرقه ها روشهای خاصی وجود داشته باشد که نوعی سنت مرسوم در این گروه ها به شمار میآید.یکی از تمرینهایی که ممکن است به تازه وارد داده شود، توجه به نخ کفش در موقع راه رفتن است که علاوه بر تمرکز و آگاهی، مرید احساس میکند که به صورتی سمبلیک در راه جدیدی گام برمیدارد. برخی از اصطلاحات و مفاهیم کیمیاگران بر سبیل استعاره، هنوز وجود فعال خود را در محافل صوفیه حفظ کرده است و به صورت وسایلی تمثیلی برای آموزش مورد استفاده قراد میگیرند. روح تهذیب نشده مانند سرب است که پس از تسویه و تعالی به حالت طلا در میآید. فرد تازه وارد مشتاق است که همیشه از حالت گذشته به حالتی نو و جدید متحول شود. تشبیهات و استعارات کیمیاگران در این میان نقشی فعال به عهده دارد.به تدریج مرید با رسیدن به کشف و شهودهایی در جریان مدیتیشنهای مهیج، به اصالت و حقانیت مطالبی که به او ارایه شده ایمانی صادق پیدا میکند. یکی از تصاویری که برای مدیتیشن مورد استفاده قرار میگیرد، گل سرخ است که شدیدا مورد توجه پیامبر اسلام قرارداشته است. در تمام جهان گل سمبل و نامادی از شکوفایی معنوی و روحانی بشمار میآید. سیمای اسرار آمیز و استعاری گل در تمام اشعار صوفیه به وفور مشاهده میشود.تمرکز بر روی گل روش جالبی برای بیداری درونی است. سمبلهای زیادی در صوفیه وجود دارند که میتوانند به عنوان منابع تمرکز در مدیتیشن به کار بروند.بدون شک یکی ترین از زیباترین زمینه ها برای تامل و تعمق، فکر کردن به زیباییهای باغ بهشت است. در این میان آنان به جنات اربعه ایمان دارند که روح باید این مراحل را طی کند. در هر یک از این باغها سر الگویی از قبیل چشمه، درخت و یا میوه بچشم میخورد. این باغهای چهارگانه عبارتند از: باغ روان، باغ قلب، باغ روح، و باغ عطر. در جریان مدیتیشن صوفی با تمرکز و تعمق بر روی این اهداف، به دریافتهای مستقیم و بیواسطه ای نایل می آید که بیان آن برای دیگران مشکل و عملا غیر ممکن است.مدیتیشن صوفیه انواع متعدد دارد. هر چند دریافتهای مدیتیشن مجردند، ولی به خوبی میتوانند در اشعار عرفا منعکس شوند. آثار مدیتیشن در سایر جنبه های زندگی صوفیانه هم با قدرت و صلابت کامل بچشم میخورند که عبارتند از: اشعار عرفانی، معماری مقدس، اشکالی از موسیقی و بسیاری از دریافتهای درونی. برای عرفا مرزی بین دریافتهای موجود در زمان مدیتیشن و در جریان زندگی روزمره وجود نداشته است و تمام آنرا مشابه و یکسان درک میکرده اند. در بیشتر فعالیتهای صوفیه نیاز به حالات تمرکز وجود دارد که خود نوعی مدیتیشن است، مانند بافندگی،خطاطی، شب زنده داری و ...برای رسیدن به حالات عمیق تری از جذبه و حال، موسیقی و رقصهای گروهی به ویژه حرکات چرخیدن به پیدایش این حالات کمک میکرده است. رییس معروف این طایفه از دراویش، شاعر معروف مولوی است. مراسم رقص چرخان نوعی تعبیر باطنی از وجود ارتباط بین انسان و آسمانهاست. در چرخیدن استعاره خلقت و آفرینش وجود دارد. در جریان رقص چرخان دست راست صوفی به سوی آسمانها دراز شده تا نعمات آسمانی را دریافت کند و دست چپ این دریافتها را به قلب منتقل میکند. این نوعی رقص وحدت و یکپارچگی است و شور و شوق و وجدی که بر صوفی حادث میگردد خارج از حدی است که با شرح و قلم قابل انتقال باشد. گویی از طریق آیینه ای به ملکوت چشم دوخته ایم. در تصاویری که در قلب صوفیان چرخان شکل میگیرد، گویی دنیای اکبر و دنیای اصغر در یکدیگر ذوب میشوند و دریافت واحدی به صوفی دست میدهد.مدیتیشن صوفیه شکلی فعال و پر بار دارد که تمام بدن صوفی هم علاوه بر ذهن در آن فعالانه شرکت دارد. در ادبیات صوفیه هر چند موضوع کلمات اهمیت دارد، ولی ریتم و آهنگ کلمات از اهمیت بالاتری برخوردار است.موقعی که متون مقدس قرائت میگردند، آثار هیجان برانگیز و پر قدرت آنها که صلابت و نظم پر طنینی دارند،بیشتر آشکار میگردد. با مدیتیشن ذهن، جسم و روح در یکدیگر ادغام میگردند و این اتحاد بر گرد کلمات مقدس آسمانی شکل می پذیرد.کلمات برای صوفیان بسیار پر معنی و پر محتوی هستند. اشعار، حکایات تمثیلی و مطالب کنایه آمیز در این راستا قرار میگیرند. مطالبی که تعبیر و بیان آنها در کتابها با منطق استقرایی مقدور نیست، با کنایه و تمثیل در اشعاری بسیار پر هیجان گنجانده میشوند. در اشعار مولوی به عشق و اشتیاق الهی به آفرینش اشاره شده است. این مضمون به صورتهای کاملا متنوعی در اشعار عرفا انعکاس یافته است. برای درک آثار عشق الهی، کافی است که ما به گوشه و کنار و هر کجا که می خواهیم بنگریم. این قلب تپنده صوفیه است. این عشق الهی با قدرت و صلابت در وراء و در داخل تمام مراسم بچشم میخورد.
منابع :
برگرفته از کتاب مدیتیشن طریقت باطنی نوشته : نائومی هامفری ترجمه: دکتر رضا جمالیانيادداشت ها
هنوز يادداشتي نوشته نشده است